طرح‌ها و پروژه‌های ملّی:

رصدخانه ملّی ایران

رصدخانه ملّی ایران با بیش از ۴۰ درصد پیشرفت فیزیکی در حال ساخت است و به فضل الهی و با حمایت سازمان های دولتی و مردمی پیش از ۱۴۰۰ به بهره برداری می رسد. تمام اجزاء و مراحل اجرایی رصدخانه ملّی ایران به همت مدیران، دانشمندان و مهندسان ایران و عمدتاً جوان و پر انگیزه طراحی شده و به اجرا در آمده است و تجهیزات آن توسط صنعتگران کشورمان ساخته و آماده می شود. در این گزارش وضعیت کنونی و چشم انداز آتی ارایه می شود و امید است همچون گذشته با حمایت رهبری معظم مسیر اجرایی این پروژه هموار و نیل به اهداف آن در زمان پیش بینی شده محقق شود. طراحی و ساخت رصدخانه ملّی و تجهیزات آن یک اقدام منحصربفرد در علم و صنعت ایران است و نمونه ای از آن در تاریخ این کشور موجود نیست. این طرح نه تنها دانشمندان و محققان نجوم را به چالش می خواند و حرکت به سوی مرزهای دانش در حوزه نجوم،‌ کیهان شناسی و علوم فضایی را هموار می کند بلکه صنعت مکانیک، اپتیک و کنترل ابزار دقیق را در یک محصول به چالش می کشد و مرزهای هر سه صنعت راهبردی را فراتر از آنچه تاکنون به آن دست یافته اند گسترش می دهد.

تلسکوپ 3.4متری رصدخانه ملّی ایران سازه مکانیکی به ارتفاع ۱۱ متر و وزن ۱۰۰ تن است و بزرگترین تجهیزات اپتیکی مستقر بر آن که با دقت نانو متر صیقل داده شده اند را در حضور جریان باد قله ۳۶۰۰ متری گرگش با دقت دهم ثانیه قوسی کنترل می کند. در ساخت و کنترل این تلسکوپ از فناوری اپتیک فعال استفاده می شود و از اینرو دقت داده ها بسیار بالاست. گنبد تلسکوپ به ارتفاع ۲۲ متر و قطر ۱۶ متر بر روی سازه ای بتنی در قله مذکور نصب می شود و تجهیزات مستقر در آن سرمایش مطلوب تلسکوپ را تامین می کنند. داده های تولید شده توسط تجهیزات رصدی این تلسکوپ و سایر تجهیزات رصدی مستقر در قله یکی از بزرگترین منابع تولید اطلاعات دیجیتال کشور خواهد بود. این نخستین پروژه از این نوع است که صفر تا صد آن توسط محققان و مهندسان کشورمان به اجرا در می آید. با تسریع در عملیات اجرایی این طرح این رصدخانه نخستین رصدخانه بزرگ تحقیقاتی کشورهای اسلامی خواهد بود.

چشمه نور ایران (شتابگر ملّی)

هدف طرح چشمه نور ایران ایجاد بزرگترین تسهیلات آزمایشگاهی و مرکز تحقیقات تجربی بین رشته­ای در ایران و در منطقه است که برای انجام تحقیقات پیشرفته در علوم مختلف کاربرد خواهد داشت. بهره‌برداری از چشمه نور ایران موجب افزایش توان علم و فناوری کشور شده و اثربخشی در حوزه­­های مهندسی، صنعت و سلامت در راستای اقتصاد مقاومتی و دانش‌بنیان را موجب می‌شود که خود توسعه پایدار و رشد اقتصادی، رفاه و امنیت اجتماعی، اقتدار ملی و رقابت‌پذیری در سطح جهانی را در پی خواهد داشت.

این طرح، مجموعه بزرگی از شتابگر­ها، ابزارهای تجربی و آزمایشگاه­های متنوع است که در دهه­های آینده از پیشران‌های مهم تحقیقات علمی برای رسیدن به اهداف کاربردی و فناورانه خواهد بود. شتابگر ملی با محیط حلقه انبارش ۵۲۸ متر، امکان انبارش الکترون‌ها با انرژی 3 گیگا الکترون ولت و گسیلندگی 27/0 نانو متر رادیان را ایجاد نموده و قابلیت بهره‌برداری هم زمان از ۳۶ خط باریکه را بدست خواهد داد. انتظار می­رود پس از تاسیس این آزمایشگاه ملی، سالانه هزاران دانشمند و محقق از تابش سنکروترون در تحقیقات خود استفاده نمایند. از کاربردهای راهبردی فناوری شتابگرهای سنکروترونی می­توان به تاثیر چشم­گیر آن در بهبود وضعیت صنایع زیرساختی، فناوری­های راهبردی و علوم نوین همچون هوافضا، سلول‌های بنیادی، نفت و گاز، دفاعی، پزشکی مولکولی و دارویی، نانو، محیط زیست و سایر علوم و مهندسی­های پایه، بین رشته­ای و کاربردی در کشور اشاره نمود.

طرح چشمه نور ایران توانسته است به حول و قوه الهی و با تلاش مستمر همکاران طرح و حمایت مقامات ذی­ربط، از بسیاری از تنگناهای علمی و فناورانه عبور نماید و اکنون به مرحله­ای برسد که در صورت تامین منابع مالی، ادامه مراحل طراحی و ساخت آن با سرعت قابل انجام است.

همکاری با سِرن

سِرن آزمایشگاه تحقیقات هسته ای اروپا است که در سال 1954 تاسیس شد و وظیفه اصلی آن یافتن و مطالعه ساختار ماده در کوچکترین ابعاد قابل دسترس میباشد. پژوهشگاه دانشهای بنیادی به نمایندگی از جمهوری اسلامی ایران با این مرکز همکاری می کند و دهها نفر از محققان فیزیک ذرات کشورمان در آن حضور دارند. در حال حاضر در سرن شتابگرهای درونی بزرگ در حال کار میباشد که در آن پروتونها با سرعت نزدیک به سرعت نور در دو جهت مخالف به همدیگر برخورد میکنند. انرژی این برخورد آنچنان بالا است که عملا به لحظه آغاز کیهان را شبیه سازی می کند. در نقاط برخورد پروتونها، آشکارسازهای بزرگ ذرات قرار دارند که ابزار بزرگ و بسیار پیچیدهای هستند که اطلاعات ذرات تولید شده پس از برخورد را برای مطالعه فیزیک در انرژی بسیار بالا ضبط میکنند. در حال حاضر آزمايشگاه سرن از نظر انرژي و تکنولوژي­هاي طراحي شده در آن قادر به بررسي ماده در ابعاد بسيارريز (15-10متر و کمتر) می باشد. دستيابي به شرايط اوليه تکوين جهان هستي در مقياس قابل کنترل آزمايشگاه و مخصوصاً نوع جديدي از ماده هسته‌اي که در اوایل خلقت بعد از انفجار بزرگ وجود داشته است، از جمله مواردی است که در شتابدهنده بزرگ LHC در سرن در حال مطالعه است.

به دلیل نیاز فنی فوق پیشرفته سرن که در مرز توان تکنولوژی بشر است، این آزمایشگاه مبدع بسیاری از فن آوریهای نوین است که سال ها بعد به بازار مصرف و زندگی متعارف راه پیدا میکند. به عنوان مثال شتابگرهای تصویر برداری پزشکی و صنعتی و اینترنت از فناوری های ابداع شده در سرن میباشند. در سال های اخیر سرن در توسعه تکنولوژیهای جدیدی همچون ابر رساناها، سیستمهای محاسباتی برای محاسبات بسیار سنگین، آشکارسازها و حسگرهای فوق سریع، سیستمهای خلاء بسیار قوی و ... تحقیقات و مطالعات زیادی انجام داده است.


Top